Ongizatea · Slow living
Zenbat sar
daiteke buru batean
Estresa agenda beteek elikatzen dute, baina baita armairuek, pantailek eta pilatzen diren erabaki txikiek ere. Zer diote datuek, eta zergatik izan daitekeen gutxiagorekin bizitzea moda bat baino zerbait gehiago.
1936an, Hans Selye endokrinologoak ohar labur bat argitaratu zuen Nature aldizkarian, hotzaren, zauriren eta ahalegin neketsuaren eraginpean jarritako arratoiei buruz. Eragilea edozein izanda ere, organismoak patroi bera erakusten zuen. Urteen buruan, erantzun komun horri estres deituko zioten. Selyek hitza fisikatik hartu zuen, non material bati probatzeko ezartzen zaion indarra izendatzen duen.
Aurkikuntza hartan interesgarriena horrek iradokitzen duena da: gorputzak zailtasunez bereizten ditu benetako arriskua eta eskakizun txikien batura. Gaur egun ia inor ez da harraparien ihesi ibiltzen. Askok, ordea, alarma piztuta bizi dute posta-ontzi baten, jakinarazpen baten edo inoiz amaitzen ez den zeregin-zerrenda baten ondorioz.
munduko langileen artean, aurreko egunean estres handia sentitu zutela esan zuen
Gallup, 2023
milioi lanegun galtzen dira urtero depresioagatik eta antsietateagatik, ia 1.000.000.000.000 dolarreko kostuarekin
OME eta LANE, 2022
Datuek ez dituzte arrazoiak azaltzen. Gallupek ez zuen galdetu, eta arrazoiak esleitzea asmatzea litzateke. Erakusten dutena arazoaren tamaina da: hainbeste jenderi dena aldapa gora egiten zaiola gertatzea ez da berezitasun pertsonala, ezta izaera-akatsa ere. Mundu osoan partekatutako esperientzia da.
Aukeratzearen pisua
2000. urtean, Sheena Iyengarrek eta Mark Lepperrek Kaliforniako supermerkatu batean marmeladak dastatzeko bi mahai jarri zituzten. Batean 24 mota zeuden, bestean 6 besterik ez. Mahai handiak jakin-min gehiago piztu zuen (%60 gelditu zen, %40aren aldean), baina gelditutakoen %3k bakarrik erosi zuen. Mahai txikian, %30ek erosi zuen.
Geroago, Barry Schwartzek eta bere taldeak beste zerbait neurtu zuten: erabaki bakoitzean aukerarik onena bilatzen duten pertsonek nola bizi duten, maximizatzaile deitu zietenek. Zorion gutxiago eta damu, perfekzionismo eta sintoma depresibo gehiago aitortzen zuten, nahikoa ona denarekin konformatzen direnek baino. Asko aukeratzeak nekatzen du. Beti onena aukeratzeak agortu egiten du.
Gelditzea ere erabaki bat da.
Hemen hasten da slow living-aren «gutxiago gehiago da» horrek zentzua hartzen, eta ez etxe zuri eta hutsen estetika gisa. Pertsona batek egunero bizkarrean daramatzan erabakiak murriztea da kontua. Gutxi eta ondo erosteak denbora, dirua eta arreta aurrezten ditu. Egunero erabiltzen dena, larruazalarekin kontaktuan dagoena, etxean arnasten dena edo mahaira ateratzen dena, bat-bateko erosketa bat baino irizpide handiagoz aukeratzea merezi du. Produktu naturalek eta ekoizpen arduratsukoek ez dute estresa sendatzen, eta garbi esatea komeni da, baina gorputzak eta inguruneak xurgatu behar duten karga txikitzen dute, eta luzaroago irauten dute. Lasaitasunez erosten dena hobeto zaintzen da.
«Ez da pobrea gutxi duena, gehiago nahi duena baizik.»
Seneka, Luciliori gutunak, II, 6
Erosten ez dena
Ingalaterran ia 20.000 lagunekin egindako ikerketa batek, 2019an Scientific Reports aldizkarian argitaratuak, ondorioztatu zuen astean gutxienez 120 minutu naturarekin kontaktuan ematen zituztenek osasun eta ongizate hobea aitortzen zutela, langa hori lortzen ez zutenek baino. Berdin zen bi ordu segidan ala bisita labur batzuetan. Auzoko parke batek ere balio du.
Harremanek are pisu handiagoa dute. Julianne Holt-Lunstadek eta bere taldeak sinatutako metaanalisi batek, 148 ikerketa eta 300.000 pertsona baino gehiago bilduta, lotura sozial sendoak biziraupen-probabilitate %50 handiagoarekin lotu zituen jarraipenaren garaian. Ingurukoekin gozatzea, mahai batean presarik gabe esertzea, ez da luxua. Osasunean ondoen dokumentatuta dauden inbertsioetako bat da.
Besteei laguntzea ere agertzen da datuetan. 2008ko esperimentu batean, Elizabeth Dunnek, Lara Akninek eta Michael Nortonek 5 edo 20 dolar eman zizkieten parte-hartzaile bakoitzari, egun horretan bertan gastatzeko. Beste pertsonengan gastatu zutenek egunari aldarte hobearekin eman zioten amaiera, beren kapritxo baterako gastatu zutenek baino, kopurua edozein izanda ere.
Lehiakortasuna geratzen da. 1954an, Leon Festingerrek proposatu zuen pertsonek euren burua besteekin alderatuz ebaluatzen dutela, batez ere neurri objektiborik ez dagoenean. Sailkapenen eta erakusleihoen kulturan, konparazio hori ez da inoiz itzaltzen, eta atsedena ezinezkoa da gainetik gelditzeko jokoan ari den bitartean. Besteen arrakastaz poztea, lankidetzan aritzea, kontua eraman gabe laguntzea, ia inork aukeratu ez duen presio bat arintzea da.
Zer utziko litzateke bihar egiteari inor ohartuko ez balitz?
Bost erabaki txiki
Ordezkatu, gehitu baino lehen
Objektu bat sartzen denean, beste bat ateratzen da. Eta sartzen dena, material naturalekoa, hurbil egina eta irauteko pentsatua.
Bi ordu kanpoan
Komeni den moduan banatuta: ibilaldi luze bat, lau labur, eguzkitan egoteko tarte bat banku batean.
Mahai partekatua
Norbaitekin bazkaldu edo afaldu, mugikorrik gabe mahai gainean, astean behin gutxienez.
Mesede bat abisurik gabe
Auzoko pertsona nagusi bati erosketa-poltsak eraman, bakarrik bizi denari deitu, arratsalde bat eskaini.
Konparazioa isilarazi
Gaizki sentiarazten gaituzten kontuak jarraitzeari utzi, eta eguna emaitzatan ez neurtu.
Gutxiagorekin bizitzeak ez du ordezkatzen arreta profesionala. Antsietateak asteak irauten baditu, loa aldatzen badu edo eguneroko bizitzan eragozten badu, komeni da lehen mailako arretan edo osasun mentaleko zerbitzu batean kontsultatzea.
Lasaitzen duen ia guztia txikia da eta hurbil dago: pertsona bat, ibilaldi bat, ordezkatu beharko ez den gauza on bat. Gutxiagorekin bizitzeak gutxi du ezer kentzearekin. Lekua egitearekin du zerikusia.
Isiltasunarentzako lekua, ondoan dagoenarentzat, oraindik nahi zela jakin gabe dagoen horrentzat.
Iturriak eta erreferentziak
- Selye, H. (1936). A syndrome produced by diverse nocuous agents. Nature, 138, 32. doi.org/10.1038/138032a0
- Gallup (2023). State of the Global Workplace: 2023 Report. www.gallup.com/workplace/349484/state-of-the-global-workplace-2022-report.aspx
- WHO / ILO (2022). WHO and ILO call for new measures to tackle mental health issues at work. www.who.int/europe/news/item/28-09-2022-who-and-ilo-call-for-new-measures-to-tackle-mental-health-issues-at-work
- Iyengar, S. S. & Lepper, M. R. (2000). When choice is demotivating. Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 995-1006. doi.org/10.1037/0022-3514.79.6.995
- Schwartz, B. et al. (2002). Maximizing versus satisficing: happiness is a matter of choice. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1178-1197. doi.org/10.1037/0022-3514.83.5.1178
- Seneca. Epistulae morales ad Lucilium, II, 6.
- White, M. P. et al. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9, 7730. doi.org/10.1038/s41598-019-44097-3
- Holt-Lunstad, J., Smith, T. B. & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316. doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316
- Dunn, E. W., Aknin, L. B. & Norton, M. I. (2008). Spending money on others promotes happiness. Science, 319(5870), 1687-1688. doi.org/10.1126/science.1150952
- Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117-140. doi.org/10.1177/001872675400700202
